Przedstawiamy rekomendacje dla Odry i jej dorzecza wynikające z Krajowego programu renaturyzacji wód powierzchniowych i jego wdrożenia w drugiej aktualizacji Planu gospodarowania wodami przygotowane przez dr inż. Ilonę Biedroń z Fundacji Zdrowa Rzeka, Centrum Ochrony Mokradeł.
- Na Odrę należy patrzeć przez pryzmat jej całego dorzecza – obszaru, z którego zasilana jest w wodę.
- Rzeki i jeziora stanowiące wody powierzchniowe to specyficzny rodzaj mokradeł, które razem z obszarami bagiennymi odgrywają kluczową rolę w obiegu wody w przyrodzie – stanowią najskuteczniejsze ekosystemy retencjonujące wodę w krajobrazie. Stąd kluczowa jest ich ochrona (dotyczy ekosystemów nieprzekształconych) i odtwarzanie, czyli renaturyzacja (dot. ekosystemów zniszczonych, zdegradowanych).
- Poprawa stanu Odry i innych rzek i jezior w jej dorzeczu ma swoje umocowanie w drugiej aktualizacji Planu gospodarowania wodami dla obszaru dorzecza Odry, z którego wynikają konkretne działania naprawcze jakie mają zostać wykonane do grudnia 2027 r.
- Spośród szeregu działań służących poprawie stanu rzek (jednolitych części wód powierzchniowych (jcwp) rzecznych) kluczowe w poprawie naturalnej retencji są działania renaturyzacyjne zaplanowane w 214 jcwp rzecznych w dorzeczu Odry. Rzeki te przepływają przez 468 gmin 10 województw.
- Podstawą działań renaturyzacyjnych na rzekach jest ograniczenie prac utrzymaniowych, w szczególności tzw. czyszczenie koryt rzecznych, odmulanie, które m.in. przyspieszają odpływ wód i zwiększają zagrożenie suszą.
- Działania renaturyzacyjne, za których realizację odpowiada zarządca wód – Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie powinny zostać zrealizowane przy akceptacji społecznej i współpracy z lokalnymi władzami czy organizacjami samorządowymi.
- Szansą dla skutecznej realizacji akceptowalnych społecznie działań renaturyzacyjnych zaplanowanych do końca 2027 r. w dorzeczu Odry jest współtworzenie (ang. co-creation) polegające na połączeniu sił partnerów o różnym poziomie wiedzy i doświadczeniach, celem zbudowania wspólnego zrozumienia lokalnych wartościi potrzeb oraz wspólnego, aktywnego zaprojektowania i wdrożenia projektu.
- Szansą na zrealizowanie działań wynikających z Planu gospodarowania wodami dla obszaru dorzecza Odry są zarówno zamierzenia dążące do renaturyzacji zainicjowane przez Wody Polskie jak i jednostki samorządowe czy inne inicjatywy oddolne.
Poniżej pełna treść rekomendacji przygotowanych przez dr inż. Ilonę Biedroń