Można skutecznie łączyć bezpieczeństwo powodziowe z ochroną przyrody – to wnioski z ponadregionalnej konferencji samorządowej Naturalna ochrona przeciwpowodziowa, która miała miejsce w Wołowie 20 lutego 2025 roku. Równie istotna jak stwierdzenie równoległej możliwości realizacji celów ochrony mieszkańców i przyrody była formuła organizacji konferencji, która przeprowadzona była we współpracy samorządu Wołowa, Nadleśnictwa Wołów i organizacji skupionych w koalicji Czas na Odrę.
W trakcie konferencji zaprezentowano projekt przywrócenia naturalnej retencji dolinowej Odry na odcinku Domaszków-Tarchalice w gminie Wołów zainicjowany przez WWF. W wyniku zrealizowanych w latach 2007 – 2018 działań w partnerstwie z Samorządem Województwa Dolnośląskiego odsunięto obwałowania, trwale odzyskując retencję przeciwpowodziową o objętości 12 milionów m3 na powierzchni 600 ha. Inwestycja wraz z projektem kosztowała ok. 20 mln zł, a uzyskana retencja wodna jest ok. 10 razy tańsza na jednostkę objętości niż w przypadku budowy sztucznych zbiorników takich, jak np. Racibórz Dolny. Realizacja projektu zapewnia obopólne korzyści dla społeczeństwa i przyrody.
Celem spotkania było wypracowanie rekomendacji dotyczących przyszłych działań związanych z projektem odsunięcia wałów w Tarchalicach nad Odrą i wykorzystaniem tego przykładu jako „dobrej praktyki”, w aspekcie efektywności ekonomicznej oraz bezpieczeństwa, dla innych obszarów – ze szczególnym uwzględnieniem doliny Odry. W trakcie konferencji zaprezentowano unikatowy w skali Polski projekt odsuwania wałów nad Odrą, przedstawiono zbieżność zrealizowanego przedsięwzięcia z celami oraz priorytetami finansowymi Unii Europejskiej, a także debatowano na temat jak wykorzystać potencjał projektu Domaszków-Tarchalice dla Odry i innych rzek dorzecza?
Terenowa cześć konferencji objęła wizytę na miejscu odsunięcia wałów w rejonie miejscowości Tarchalice. W czasie wizyty oceniono skuteczność zastosowanych rozwiązań oraz wyzwania związane z praktyczną realizacją. Eksperci wskazali również na możliwości zwiększenia skuteczności inwestycji dla efektywniejszego odtwarzania wyjątkowo cennych siedlisk lasów łęgowych.
W konferencji udział wzięło grono samorządowców, ekspertów, przedstawicieli instytucji państwowych i liderów społecznych. Na jej zakończenie zgromadzeni przyjęli Deklarację wołowską, w której jak piszą „w trosce o bezpieczeństwo ochrony przed powodziami i suszą deklarują współpracę dla działań wykorzystujących potencjał natury w tym kierunku”. Jednocześnie sygnatariusze deklaracji „doceniając doświadczenia przedsięwzięcia dotyczącego odsunięcia wałów w rejonie Tarchalic nad Odrą, które łączy ochronę mieszkańców z działaniami dla przyrody, zaapelowali do rządzących o podjęcie wspólnych działań i wsparcie dla realizacji podobnych inicjatyw wzdłuż doliny Odry”.
Pełen zapis wystąpień konferencyjnych znajduje się na YT https://www.youtube.com/@odra_oder
Perspektywy dla Odry Urszula Zielińska – Sekretarz Stanu Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Przewodnicząca Międzyresortowego zespołu ds. Odry
Łączenie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego z ochroną przyrody i rozwojem lokalnym z perspektywy samorządu Dariusz Chmura – Burmistrz Gminy Wołów, Przewodniczący Konwentu Wójtów i Burmistrzów Gmin Subregionu Wrocławskiego
Przestrzeń rzekom, ludziom bezpieczeństwo. Projekt Domaszków Tarchalice – od pomysłu do realizacji Piotr Nieznański – lider projektu
Rozporządzenie ws. odbudowy zasobów przyrodniczych – wyzwania i szanse w kontekście renaturyzacji rzek – Przemysław Ogiński – Komisja Europejska Dyrekcja Generalna Środowisko – Dział Ochrona Przyrody
Znaczenie odsuwania wałów dla lasów i gospodarki leśnej w dolinie Odry Paweł Gołąb Nadleśniczy Nadleśnictwa Wołów
Cud nad Odrą – projekt Domaszków Tarchalice okiem przyrodnika – Krzysztof Konieczny Prezes Fundacji Przyrodniczej „pro Natura” , autor bloga Pan od przyrody
Dyskusja panelowa Jak wykorzystać potencjał projektu Domaszków-Tarchalice dla Odry? Moderacja Anita Dmitruczuk – dziennikarka ogólnopolska specjalizująca się m.in. w tematyce Odry. Uczestnicy: Dariusz Chmura, Burmistrz Wołowa, Paweł Jaworski Dyrektor Departamentu Adaptacji do Zmian Klimatu i Polityki Miejskiej, Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Piotr Nieznański lider projektu, Aleksandra Sieradzka-Stasiak, Instytut Rozwoju Terytorialnego, Vlastimil Karlík (CZ) Stowarzyszenie Arnika.
Prezentowany premierowo uczestnikom konferencji film „Naturalna ochrona przeciwpowodziowa” prezentujący projekt odsunięcia wałów na Odrze w Tarchalicach można zobaczyć na nurcie Time for the Oder na YT https://www.youtube.com/watch?v=bNJY_dNMGGI Film prezentuje m.in. unikatowe zdjęcia z drona z września 2024 w trakcie którego przedsięwzięcie wykazało swoją pełną skuteczność. W filmie występują: Piotr Nieznański – lider projektu, Dariusz Chmura – Burmistrz Wołowa i Paweł Gołąb – Nadleśniczy Nadleśnictwa Milicz.
Więcej informacji o projekcie znaleźć można w szczegółowej analizie studium przypadku: https://odra.pl/2024/06/domaszkow-tarchalice/
Konferencja została zorganizowana w partnerstwie: Gminy Wołów, Nadleśnictwa Wołów oraz Koalicji Czas na Odrę (reprezentowanej przez Fundację EkoRozwoju). Patronat honorowy konferencji udzieliło Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Konferencja została zorganizowana dzięki dofinansowaniu z dofinansowaniu Federalnego Ministerstwa Środowiska Niemiec (BMUV) w ramach programu EURENI (European Environment Initiative), współfinansowaniu przez Gminę oraz ze środkówp rzeznaczonych na realizację celu darowizny pochodziły od Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe