9 czerwca 2026 r. we Wrocławiu Koalicja Czas na Odrę zorganizowała III Międzynarodową Konferencję Odrzańską „Odporna Odra – odbudowa ekosystemu rzeki”. Konferencje przygotowana została w kontekście Rozporządzenia UE o odbudowie zasobów przyrodniczych (Nature Restoration Regulation – NRL). Wydarzenie zgromadziło szerokie międzynarodowe grono: ekspertów, naukowców, samorządowców, przedstawicieli administracji oraz organizacji pozarządowych z Polski, Czech i Niemiec. W spotkaniu salowym uczestniczyło ponad 100 osób, drugie tyle uczestników skorzystało z wersji on-line.
Od godzin porannych do późnego popołudnia sala wypełniona była dyskusjami, prezentacjami i ożywioną wymianą doświadczeń. Uczestnicy skupili się na praktycznych działaniach renaturyzacyjnych w całym dorzeczu Odry. Szczególną uwagę poświęcono wnioskom płynącym z katastrofy ekologicznej z 2022 roku oraz powodzi z 2024 roku, które unaoczniły pilną potrzebę wzmacniania odporności ekosystemu na skutki zmian klimatu. Konferencja była przede wszystkim platformą budowania realnego, transgranicznego sojuszu na rzecz żywej i odpornej rzeki.
Wyzwania
W czerwcu 2024 r., Unia Europejska przyjęła Rozporządzenie o odbudowie zasobów przyrodniczych (Nature Restoration Law – NRL), które wprowadza pierwsze w historii UE prawnie wiążące cele odbudowy zdegradowanych ekosystemów. Jest to odpowiedź na alarmujący stan europejskiej przyrody – obecnie ponad 80% siedlisk znajduje się w złym stanie, a postępująca degradacja ekosystemów wpływa nie tylko na bioróżnorodność, lecz także na bezpieczeństwo środowiskowe i gospodarcze. NRL wprowadza prawnie wiążące cele odbudowy przyrody, w tym przywracanie funkcjonowania rzek, mokradeł i innych kluczowych ekosystemów, aby odwrócić ten trend i zwiększyć odporność środowiska.
W tym kontekście Odra staje się szczególnie ważnym przykładem rzeki, dla której wdrażanie celów rozporządzenia – takich jak przywracanie naturalnych procesów, poprawa jakości wód czy odbudowa różnorodności biologicznej – może mieć kluczowe znaczenie dla zapobiegania podobnym kryzysom w przyszłości. Jednocześnie dla wielu instytucji, samorządów i użytkowników rzek wciąż pozostaje pytaniem, co w praktyce oznacza wdrażanie Nature Restoration Law i jakie konkretne działania może ono przynieść na poziomie zlewni i rzek. Dyskusja o Odrze staje się więc dobrą okazją, by przyjrzeć się temu bliżej – zrozumieć wyzwania, możliwości i kierunki zmian, które w najbliższych latach mogą kształtować przyszłość tej rzeki.
„Swobodnie płynące rzeki to nie luksus, lecz podstawowy warunek odnowy przyrody i realnego wzrostu bezpieczeństwa powodziowego. Po ostatnich kryzysach nie możemy już dłużej odkładać działań” – podkreślali zgodnie przedstawiciele koalicji i partnerów międzynarodowych.
W sesji otwierającej głos zabrała m.in. przedstawicielka Komisji Europejskiej, która wskazała na kluczowe znaczenie Rozporządzenia NRL dla odbudowy zdegradowanych ekosystemów w Unii Europejskiej. Dyskusje koncentrowały się na wyzwaniach oraz roli swobodnie płynących rzek w zachowaniu bioróżnorodności, retencji wody oraz naturalnej adaptacji do zmieniającego się klimatu. Uczestnicy analizowali krajowe plany odbudowy zasobów przyrodniczych przygotowywane równolegle w Polsce, Niemczech, Czechach, a także dodatkowo w Grecji.
Dużo miejsca poświęcono konkretnym przykładom działań renaturyzacyjnych. Eksperci dzielili się doświadczeniami z udanych projektów przywracania ciągłości rzek, tworzenia stref zalewowych, usuwania niepotrzebnych obwałowań oraz odtwarzania mokradeł i starorzeczy. Podkreślano, że takie rozwiązania nie tylko zwiększają bioróżnorodność, ale także łagodzą skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych – susz i powodzi. Uczestnicy zgodnie wskazywali na konieczność ścisłej, partnerskiej współpracy transgranicznej. Dorzecze Odry nie zna granic administracyjnych – dlatego wymiana danych, wspólne monitorowanie stanu rzeki oraz koordynowane planowanie działań renaturyzacyjnych są absolutnie niezbędne. Organizacje pozarządowe z trzech krajów apelowały o przyspieszenie prac nad krajowymi planami NRL i włączenie w nie głosu społeczeństwa obywatelskiego na każdym etapie.
Konferencja pokazała również, jak ważne jest łączenie perspektywy przyrodniczej z potrzebami lokalnych społeczności. Renaturyzacja Odry i jej dopływów może przynieść korzyści nie tylko dla przyrody, ale także dla turystyki, rybactwa, rekreacji oraz ogólnej jakości życia mieszkańców dorzecza.
Potrzebna renaturyzacja
Jak informują realizatorzy konferencji spotkania nie kończą się tylko na rozmowach. Realizowana 2 lata temu konferencja dotyczyła praktycznych możliwości renaturyzacji rzek i roli wspólnot lokalnych w tym procesie. Są już efekty wspólnych rozmów różnych środowisk – zainicjowanych przez Koalicję Czas na Odrę. Organizatorzy konferencji poinformowali o uruchomieniu pod koniec maja 2026 specjalnych środków w wysokości 410 mln zł z krajowego polskiego funduszu UE na renaturyzację rzek dla zwiększenia naszej odporności. Więcej informacji na stronie rządowej Przywracamy naturalny stan rzek i ich otoczenia z dofinansowaniem Funduszy Europejskich . Nowością w skali Polski jest zwrócenie się z propozycją wsparcia działań renaturyzacycjnych do środowisk samorządowych i społecznych. Troska o rzeki i nasze bezpieczeństwo to sprawa w którą powinni być zaangażowani mieszkańcy – przekonują organizatorzy konferencji.
Konferencja „Odporna Odra” potwierdziła, że głos organizacji pozarządowych jest ważny w kształtowaniu przyszłości dorzecza. Koalicja Czas na Odrę zachęca wszystkich – mieszkańców, samorządowców i decydentów – do aktywnego włączenia się w działania na rzecz renaturyzacji Odry. Tylko wspólny, ponadnarodowy wysiłek pozwoli przywrócić rzece jej naturalną siłę i piękno.
Wydarzenie transmitowano online, co pozwoliło na szerszy udział osób zainteresowanych ochroną rzeki z całego regionu. Tłumaczenie symultaniczne na polski, czeski i niemiecki zapewniło pełną, równoprawną wymianę poglądów między uczestnikami. Kontynuacją konferencji była zorganizowana dla części uczestników kameralna wizyta studyjna w dolinie Odry poniżej Wrocławia, której głównym tematem było bogactwo przyrodnicze rzeki na obszarze Łęgów Odrzańskich oraz zagrożenie jakie niesie, ostatni w kaskadzie rzeki, stopień wodny Malczyce. Pełna relacja z konferencji w 3 językach będzie wkrótce dostępna na naszym nurcie na YouTube – na którym dostępne są już relacje z dwóch poprzednich konferencji.
Konferencję zrealizowała Fundacja EkoRozwoju we współpracy ze stowarzyszeniem Arnika z Czech oraz BUND i EuroNatur z Niemiec przy dofinansowaniu z projektu „Wzmocnienie międzynarodowej współpracy i partycypacji społecznej w ochronie rzeki Odry” (Strengthening of international cooperation and civil participation in protection of the Oder River) realizowanego ze środków Federalnego Ministerstwa Środowiska Niemiec (BMUKN) w ramach programu EURENI (European Environment Initiative). Wsparcie finansowe konferencji udzieliły Deutsche Postcode Lotterie (#PostcodeEffect #PostcodeLottery) oraz Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we Wrocławiu.
Patronat konferencji udzieliły polskie Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz 🇪🇺 Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce. Wydarzenie zrealizowaliśmy w formule międzynarodowej przy wsparciu merytorycznym na poziomie krajowym, które udzieliła 🏞️ Koalicji Ratujmy Rzeki. 💚Dziękujemy.
Fotografie Filip Pobłocki / Fundacja EkoRozwoju