W dniach 13-14 października 2025 roku odbyła się dwudniowa wizyta studyjna w Czechach „Rzeki w praktyce”, zorganizowana przez współpracujące ze sobą w Koalicji Czas na Odrę czeskie, polskie i niemieckie organizacje ekologiczne. Wydarzenie, skupione na praktycznych przykładach renaturyzacji rzek i ograniczaniu ryzyka powodzi, zgromadziło około 20 specjalistów z zakresu gospodarki wodnej, ochrony przyrody, administracji publicznej oraz przedstawicieli organizacji pozarządowych. Uczestnicy, reprezentujący nadodrzańskie kraje , mieli okazję poznać innowacyjne rozwiązania w zarządzaniu rzekami, które mogą stać się inspiracją dla działań w dorzeczu Odry. Kameralna atmosfera sprzyjała nie tylko zwiedzaniu terenów, ale także wymianie doświadczeń i dyskusjom na temat adaptacji do zmian klimatu.
System przeciwerozyjny we wsi Vohančice
Vohančice – ta mała licząca niespełna 200 mieszkańców, miejscowość na Morawach Południowych jest wzorcowym przykładem walki z erozją gleby i powodziami. W przeszłości wieś regularnie zmagała się z zalewaniem po intensywnych opadach, ale dzięki kompleksowemu projektowi o wartości 58 milionów koron czeskich, problem został rozwiązany. Uczestnicy wizyty studyjnej zwiedzili teren z przewodnikiem, w tym wójtem wsi, oglądając system wałów ziemnych pełniących funkcję retencyjną, ponad tysiąc nowo posadzonych drzew oraz 30 hektarów łąk obsianych mieszankami trawiasto-ziołowymi. Te działania nie tylko spowalniają falę powodziową i zatrzymują erozję, ale także przywracają naturalny krajobraz, poprawiają retencję wody i wspierają lokalną bioróżnorodność. Wieś, która kiedyś musiała importować wodę i ograniczać jej zużycie do 100 litrów na mieszkańca dziennie, dziś cieszy się odnowionymi źródłami i stała się atrakcją turystyczną. Projekt zdobył nagrodę „Złota Łopata” za najlepszy krajobrazowy w regionie oraz nominację do Czeskiej Nagrody Architektonicznej.
Transgraniczna rewitalizacja rzek Dyje i Morawy
Drugi dzień wizyty skupił się na pograniczu czesko-austriackim, gdzie realizowany jest projekt Dyje 2020. Projekt, finansowany przez Unię Europejską w ramach programu INTERREG V-A Austria – Czechy, wydłużył rzekę Dyje o 900 metrów, odzyskując w ten sposób jedną trzecią swojej pierwotnej długości utraconej podczas wcześniejszych ingerencji. Działania realizowane były zarówno po czeskiej, jak i austriackiej stronie co podkreśla transgraniczny charakter inicjatywy. Wartość projektu wyniosła niemal milion euro i przyniosła korzyści w walce z suszą: spowalnia spływ wód, poprawia bilans wodny lasów nadrzecznych i zapobiega wysychaniu odnóg, chroniąc faunę wodną. Uczestnicy dyskutowali o wyzwaniach, takich jak uwzględnienie granicy państwowej w projektowaniu przepływów wody – podczas średnich stanów większość płynie pierwotnym korytem, a w ekstremach kierowana jest przez meandry. To rozwiązanie pokazuje, jak współpraca ponad granicami może zwiększać przestrzeń dla rzek i wzmacniać odporność na zmiany klimatu.
Wnioski dla Odry
Uczestnicy wizyty podkreślali, że projekty w Vohančicach i na rzece Dyje dowodzą, iż nawet małe społeczności mogą realizować ambitne działania ekologiczne ze zanczącym wpływem na jakość życia i środowisko. Te przykłady – od zwiększania naturalnej retencji krajobrazowej po transgraniczną renaturyzację – mogą być z uwzględnieniem lokalnych realiów adaptowane w dorzeczu Odry, gdzie podobne wyzwania, jak erozja, powodzie i susze, wymagają pilnych rozwiązań.
Wizyta była częścią projektu „Wzmocnienie międzynarodowej współpracy i partycypacji społecznej w ochronie rzeki Odry”, dofinansowanego z programu EURENI, z poparciem Ministerstwa Klimatu i Środowiska w Polsce oraz Federalnego Ministerstwa Środowiska, Ochrony Klimatu, Przyrody i Bezpieczeństwa Jądrowego w Niemczech.
