#SAVETHEDATE

Zapraszamy na III Międzynarodową Konferencja Odrzańska Odporna Odra – Odbudowa ekosystemu rzeki w świetle Rozporządzenia UE o odbudowie zasobów przyrodniczych (NRL), która odbędzie we Wrocławiu nad Odrą, 9 czerwca 2026 w godz. 9:00 – 17:30. Prosimy rezerwować termin w swoich kalendarzach. Szczegółowy program i formularz zapisu, już wkrótce.

Problem

Katastrofa ekologiczna na Odrze w 2022 r., która doprowadziła do masowego śnięcia ryb i poważnego zaburzenia funkcjonowania ekosystemu rzecznego, stała się jednym z najpoważniejszych sygnałów ostrzegawczych dotyczących kondycji dużych rzek w Europie Środkowej. Pokazała, jak wrażliwe są przekształcone i osłabione systemy rzeczne oraz jak pilna jest potrzeba działań zwiększających ich odporność na presje środowiskowe, zmiany klimatu i nieprzewidywalne zdarzenia ekologiczne.

W czerwcu 2024 r., Unia Europejska przyjęła Rozporządzenie o odbudowie zasobów przyrodniczych (Nature Restoration Law – NRL), które wprowadza pierwsze w historii UE prawnie wiążące cele odbudowy zdegradowanych ekosystemów. Jest to odpowiedź na alarmujący stan europejskiej przyrody – obecnie ponad 80% siedlisk znajduje się w złym stanie, a postępująca degradacja ekosystemów wpływa nie tylko na bioróżnorodność, lecz także na bezpieczeństwo środowiskowe i gospodarcze. NRL wprowadza prawnie wiążące cele odbudowy przyrody, w tym przywracanie funkcjonowania rzek, mokradeł i innych kluczowych ekosystemów, aby odwrócić ten trend i zwiększyć odporność środowiska.

W tym kontekście Odra staje się szczególnie ważnym przykładem rzeki, dla której wdrażanie celów rozporządzenia – takich jak przywracanie naturalnych procesów, poprawa jakości wód czy odbudowa różnorodności biologicznej – może mieć kluczowe znaczenie dla zapobiegania podobnym kryzysom w przyszłości. Jednocześnie dla wielu instytucji, samorządów i użytkowników rzek wciąż pozostaje pytaniem, co w praktyce oznacza wdrażanie Nature Restoration Law i jakie konkretne działania może ono przynieść na poziomie zlewni i rzek. Dyskusja o Odrze staje się więc dobrą okazją, by przyjrzeć się temu bliżej – zrozumieć wyzwania, możliwości i kierunki zmian, które w najbliższych latach mogą kształtować przyszłość tej rzeki.

TEMAT I CEL KONFERENCJI

Konferencja „Czas na Odrę” to międzynarodowe wydarzenie polsko-czesko-niemieckie dotyczące Odry, z udziałem zaproszonych gości z Czech, Polski i Niemiec oraz instytucji Unii Europejskiej. Jest to trzecia edycja konferencji realizowanej w cyklu co dwa lata. Spotkanie tworzy przestrzeń do wymiany informacji, debaty i wspólnego planowania działań dla rzeki Odry w ujęciu transgranicznym.

W roku 2026 konferencja koncentruje się na praktycznych działaniach służących odtworzeniu potencjału przyrodniczego doliny i dorzecza Odry oraz wzmacnianiu odporności ekosystemu Odry na zmianę klimatu (w tym susz i powodzi). Uwagę koncentrujemy głównie na roli swobodnie płynących rzek jako warunku odnowy naturalnego środowiska oraz poprawy bezpieczeństwa. Konferencja ma również za cel budowanie mostów pomiędzy naukowcami, profesjonalistami, decydentami i społeczeństwem obywatelskim poprzez wymianę dobrych praktyk, identyfikację przeszkód oraz wskazanie priorytetów i kierunków międzynarodowej współpracy PL–CZ–DE.

PROGRAM

Konferencja odbędzie się 9 czerwca 2026 roku, w godzinach 9:30 – 17:30. W programie m.in:

Wyzwania dla ekosystemu Odry  – aktualny Raport Instytutu Ekologii Słodkowodnej i Rybołówstwa Śródlądowego (IGB) o stanie Odry po katastrofie ekologicznej.

Czym są rzeki o swobodnym przepływie – dlaczego są ważne dla odbudowy przyrody w Europie i kiedy rzekę lub jej odcinek można uznać za swobodnie płynący w świetle Nature Restoration Law? Jakie działania – poza usuwaniem barier – są potrzebne, aby osiągnąć ten cel?

Prace nad krajowymi planami odbudowy zasobów przyrodniczych w Polsce, Niemczech i Czechach i co to znaczy dla dorzecza Odry – aktualny stan zaawansowania prac nad Krajowymi Planami Odbudowy Zasobów Przyrodniczych, perspektywy i wyzwania ich wdrażania w dorzeczu Odry

Swobodnie płynące rzeki w polityce europejskiej – synergie Nature Restoration Law z innymi instrumentami UE oraz wyzwania współpracy międzynarodowej w dorzeczu Odry.

Przykłady dobrych praktyk istotnych w planowaniu i wdrażaniu celów NRL dla rzek  – od planowania do realizacji w terenie

Konferencję zakończy dyskusja z udziałem ekspertów nt.  jak przełożyć prawo na realną renaturyzację w terenie? jak rozwijać współudział i akceptację społeczności lokalnych dla swobodnie płynących rzek w kontekście wyzwania odbudowy zasobów przyrodniczych Europy (CZ, PL, DE).

Do udziału zaproszeni zostaną przedstawiciele instytucji i organizacji zajmujących się ochroną przyrody, zarządzaniem gospodarką wodną, planowaniem przestrzennym, adaptacją do zmiany klimatu z Czech, Polski i Niemiec. W debacie przewidujemy udział ekspertów, zarządców wód, planistów, samorządowców, przyrodników, użytkowników wód, organizacji społecznych i aktywistów.

Na konferencji zapewnione będzie tłumaczenie symultaniczne w językach: polskim / czeskim / niemieckim

Konferencję realizuje Fundacja EkoRozwoju we współpracy ze stowarzyszeniem Arnika z Czech oraz BUND z Niemiec przy dofinansowaniu z projektu „Wzmocnienie międzynarodowej współpracy i partycypacji społecznej w ochronie rzeki Odry” (Strengthening of international cooperation and civil participation in protection of the Oder River) realizowanego ze środków Federalnego Ministerstwa Środowiska Niemiec (BMUKN) w ramach programu EURENI (European Environment Initiative),

The post Odporna Odra 9.06.2026 appeared first on Koalicja CZAS NA ODRĘ.

• Czechy – wycofanie korytarza Dunaj-Odra-Łaba z międzynarodowych planów AGN, zmiany kadrowe w Povodí Odry oraz prognozy dotyczące polityki środowiskowej nowego rządu.
• Polska – weto prezydenta dla ustawy o Parku Narodowym Doliny Dolnej Odry, przyjęty plan zmniejszania zasolenia Odry przez sektor górniczy (etap I), status wdrożenia unijnej ustawy o renaturyzacji przyrody (cel: 25 000 km swobodnie płynących rzek do 2030)
• Niemcy – 30-lecie Parku Narodowego Doliny Dolnej Odry, trwająca strategiczna ocena oddziaływania na środowisko dla budowli żeglugowych, nowe badania IGB nt. toksyczności złotych alg, start projektu INTERREG „OderZusammen” (modele transgranicznej prognozy jakości wody)
• Sukcesy i działania – wygrana sprawa sądowa przeciw budowom żeglugowym (cofnięcie pozwolenia), międzynarodowe wizyty studyjne (rewitalizacja starorzeczy na Dyji), wystawa fotograficzna w Domu Przyrody w Poodří, kampania #LoveOder / #LoveOdra, akcje renaturyzacyjne dopływów w dolinie Odry, dołączenie Młodzieżówki WWF Niemcy do koalicji „Czas na Odrę”

Newsletter pokazuje, że mimo odległego celu dobrego stanu ekologicznego Odry (70–90% wód nadal poniżej wymagań Ramowej Dyrektywy Wodnej), transgraniczna współpraca, monitoring, renaturyzacja i presja społeczna pozostają kluczowymi narzędziami zmiany. Zachęcamy do lektury całości – to aktualny przegląd najważniejszych wydarzeń i inicjatyw w dorzeczu Odry w 2025 roku.

The post Odrzański newsletter appeared first on Koalicja CZAS NA ODRĘ.

System przeciwerozyjny we wsi Vohančice

Vohančice – ta mała licząca niespełna 200 mieszkańców, miejscowość na Morawach Południowych jest wzorcowym przykładem walki z erozją gleby i powodziami. W przeszłości wieś regularnie zmagała się z zalewaniem po intensywnych opadach, ale dzięki kompleksowemu projektowi o wartości 58 milionów koron czeskich, problem został rozwiązany. Uczestnicy wizyty studyjnej zwiedzili teren z przewodnikiem, w tym wójtem wsi, oglądając system wałów ziemnych pełniących funkcję retencyjną, ponad tysiąc nowo posadzonych drzew oraz 30 hektarów łąk obsianych mieszankami trawiasto-ziołowymi. Te działania nie tylko spowalniają falę powodziową i zatrzymują erozję, ale także przywracają naturalny krajobraz, poprawiają retencję wody i wspierają lokalną bioróżnorodność. Wieś, która kiedyś musiała importować wodę i ograniczać jej zużycie do 100 litrów na mieszkańca dziennie, dziś cieszy się odnowionymi źródłami i stała się atrakcją turystyczną. Projekt zdobył nagrodę „Złota Łopata” za najlepszy krajobrazowy w regionie oraz nominację do Czeskiej Nagrody Architektonicznej.

Transgraniczna rewitalizacja rzek Dyje i Morawy

Drugi dzień wizyty skupił się na pograniczu czesko-austriackim, gdzie realizowany jest projekt Dyje 2020. Projekt, finansowany przez Unię Europejską w ramach programu INTERREG V-A Austria – Czechy, wydłużył rzekę Dyje o 900 metrów, odzyskując w ten sposób jedną trzecią swojej pierwotnej długości utraconej podczas wcześniejszych ingerencji. Działania realizowane były zarówno po czeskiej, jak i austriackiej stronie co podkreśla transgraniczny charakter inicjatywy. Wartość projektu wyniosła niemal milion euro i przyniosła korzyści w walce z suszą: spowalnia spływ wód, poprawia bilans wodny lasów nadrzecznych i zapobiega wysychaniu odnóg, chroniąc faunę wodną. Uczestnicy dyskutowali o wyzwaniach, takich jak uwzględnienie granicy państwowej w projektowaniu przepływów wody – podczas średnich stanów większość płynie pierwotnym korytem, a w ekstremach kierowana jest przez meandry. To rozwiązanie pokazuje, jak współpraca ponad granicami może zwiększać przestrzeń dla rzek i wzmacniać odporność na zmiany klimatu.

Wnioski dla Odry

Uczestnicy wizyty podkreślali, że projekty w Vohančicach i na rzece Dyje dowodzą, iż nawet małe społeczności mogą realizować ambitne działania ekologiczne ze zanczącym wpływem na jakość życia i środowisko. Te przykłady – od zwiększania naturalnej retencji krajobrazowej po transgraniczną renaturyzację – mogą być z uwzględnieniem lokalnych realiów adaptowane w dorzeczu Odry, gdzie podobne wyzwania, jak erozja, powodzie i susze, wymagają pilnych rozwiązań.

Wizyta była częścią projektu „Wzmocnienie międzynarodowej współpracy i partycypacji społecznej w ochronie rzeki Odry”, dofinansowanego z programu EURENI, z poparciem Ministerstwa Klimatu i Środowiska w Polsce oraz Federalnego Ministerstwa Środowiska (BMUKN) w Niemczech.

The post Inspiracje dla Odry appeared first on Koalicja CZAS NA ODRĘ.

Po katastrofach ekologicznych na Odrze w latach 2022 i 2024, projekt stanowi odpowiedź na ważną potrzebę odbudowy i zabezpieczenia ekosystemu rzeki przed dalszą degradacją. Tematy priorytetowe to renaturyzacja i ochrona przeciwpowodziowa. Działania będą realizowane w oparciu o pozytywną Wizję Odry, opracowaną przez międzynarodową sieć organizacji pozarządowych zgodnie z unijnymi dyrektywami i strategiami (m.in. RDW, NRL, dyrektywy siedliskowa i ptasia, strategia bioróżnorodności UE).

Działania koncentrują się na:

1. Zwiększeniu dialogu i współpracy pomiędzy interesariuszami z Polski, Niemiec i Czech – organizacji konferencji, warsztatów i wizyt studyjnych dla administracji, NGO i lokalnych społeczności z Polski, Niemiec i Czech
2. Zbliżeniu i synchronizacji działań, strategii i dobrych praktyk – opracowaniu rekomendacji do praktycznej realizacji pozytywnej „Wizji dla Odry”  w zakresie renaturyzacji, retencji i kwestii przeciwpowodziowych w ramach sieci nadodrzańskich NGOs w procesie dialogu z kluczowymi interesariuszami.
3. Edukacji i partycypacji – prowadzeniu kampanii informacyjnych oraz konsultacjach społecznych zwiększających świadomość ekologiczną mieszkańców nadodrzańskich regionów 

Projekt stanowi kontynuację wcześniejszych działań międzynarodowej koalicji „Czas na Odrę”, wzmacniając jej struktury i współpracę z interesariuszami (stakeholders), w tym również z ministerstwami środowiska Polski, Niemiec i Czech.

Okres realizacji projektu : 1 maja 2025 – 31 marca 2028
Budżet projektu: 550.235,08 EUR, w tym dofinansowanie ze środków Federalnego Ministerstwa Środowiska Niemiec (BMUKN) w ramach programu EURENI (European Environment Initiative): 520.359,08 EUR

Partnerzy:

• Fundacja EkoRozwoju (FER) – lider projektu (Polska)
• Bund für Umwelt und Naturschutz Deutschland (BUND) (Niemcy)
• Stowarzyszenie Arnika – CEPO (Czechy)

Autor zdjęcia (Odry) użytego do ilustracji artykułu Wiktor Strumiłło (dziękujemy)

The post Razem dla Odry appeared first on Koalicja CZAS NA ODRĘ.

Piotr Nieznański z Fundacji Code For Green i Koalicji Czas na Odrę zabiera głos w siedzibie Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku, apelując o pilne działania na rzecz ochrony rzek, odbudowy ekosystemów i fundamentalnej zmiany w naszym podejściu do natury. W swoim wystąpieniu Nieznański przypomina o katastrofie ekologicznej na Odrze w 2022 roku, kiedy w ciągu zaledwie kilku dni życie na odcinku 500 km rzeki niemal całkowicie zniknęło – zginęło wtedy ponad 50% populacji ryb i ponad 90% populacji mięczaków. Ta tragedia, wynikająca z wieloletnich zaniedbań i zanieczyszczeń, stała się punktem zwrotnym dla tysięcy ludzi w Polsce. „Nie możemy dłużej łatać skutków katastrof. Potrzebujemy trwałej zmiany kierunku – takiej, która opiera się na szacunku, współodpowiedzialności i odbudowie relacji z naturą” – powiedział Nieznański.

Do tej pory ponad 50 tysięcy obywateli podpisało się pod inicjatywą ustawodawczą, która ma na celu nadanie Odrze praw podmiotowych – tak, aby przestała być traktowana jak przedmiot eksploatacji, a zaczęła być chroniona jako żywy ekosystem. W ONZ Nieznański mówi także o konieczności włączenia młodego pokolenia do tej zmiany: „Nie zapominajmy – przyszłość siedzi dziś w szkolnych ławkach. Dzisiejsi uczniowie i studenci to decydenci jutra. Ich zaangażowanie to nie opcja – to konieczność” – podkreślił.

Głos w ONZ zabrał również Robert Rient, inicjator ruchu na rzecz uznania osobowości prawnej Odry, podkreślając znaczenie prawnej ochrony rzek jako realnego narzędzia transformacji systemowej i nowego paradygmatu relacji człowieka z naturą. Apel w Międzynarodowym Dniu Ziemi skierowany jest również do wszystkich Polek i Polaków – jeszcze dziś można podpisać się pod inicjatywą ustawodawczą na rzecz praw dla Odry. To nie tylko symboliczny gest – to konkretne działanie na rzecz zmiany systemowej. „Odra zawsze była i nadal jest rzeką bezcenną. Nic nie jest jeszcze stracone. Ale musimy działać teraz. I razem” – zakończył.

Działanie realizowane w ramach projektu „Żyjąca Odra – dla ludzi i natury“ (FV-7138) finansowanego ze środków Niemieckiej Loterii Kodów Pocztowych #PostcodeEffekt!

The post Odra symbolem walki o naturę appeared first on Koalicja CZAS NA ODRĘ.

W trakcie konferencji zaprezentowano projekt przywrócenia naturalnej retencji dolinowej Odry na odcinku Domaszków-Tarchalice w gminie Wołów zainicjowany przez WWF. W wyniku zrealizowanych w latach 2007 – 2018 działań w partnerstwie z Samorządem Województwa Dolnośląskiego odsunięto obwałowania, trwale odzyskując retencję przeciwpowodziową o objętości 12 milionów m3 na powierzchni 600 ha. Inwestycja wraz z projektem kosztowała ok. 20 mln zł, a uzyskana retencja wodna jest ok. 10 razy tańsza na jednostkę objętości niż w przypadku budowy sztucznych zbiorników takich, jak np. Racibórz Dolny. Realizacja projektu zapewnia obopólne korzyści dla społeczeństwa i przyrody.

Celem spotkania było wypracowanie rekomendacji dotyczących przyszłych działań związanych z projektem odsunięcia wałów w Tarchalicach nad Odrą i wykorzystaniem tego przykładu jako „dobrej praktyki”, w aspekcie efektywności ekonomicznej oraz bezpieczeństwa,  dla innych obszarów – ze szczególnym uwzględnieniem doliny Odry. W trakcie konferencji zaprezentowano unikatowy w skali Polski projekt odsuwania wałów nad Odrą, przedstawiono zbieżność zrealizowanego przedsięwzięcia z celami oraz priorytetami finansowymi Unii Europejskiej, a także debatowano na temat jak wykorzystać potencjał projektu Domaszków-Tarchalice dla Odry i innych rzek dorzecza?

Terenowa cześć konferencji objęła wizytę na miejscu odsunięcia wałów w rejonie miejscowości Tarchalice. W czasie wizyty oceniono skuteczność zastosowanych rozwiązań oraz wyzwania związane z praktyczną realizacją. Eksperci wskazali również na możliwości zwiększenia skuteczności inwestycji dla efektywniejszego odtwarzania wyjątkowo cennych siedlisk lasów łęgowych.  

W konferencji udział wzięło grono samorządowców, ekspertów, przedstawicieli instytucji państwowych i liderów społecznych. Na jej zakończenie zgromadzeni przyjęli Deklarację wołowską, w  której jak piszą „w trosce o bezpieczeństwo ochrony przed powodziami i suszą deklarują współpracę dla działań wykorzystujących potencjał natury w tym kierunku”. Jednocześnie sygnatariusze deklaracji „doceniając doświadczenia przedsięwzięcia dotyczącego odsunięcia wałów w rejonie Tarchalic nad Odrą, które łączy ochronę mieszkańców z działaniami dla przyrody, zaapelowali do rządzących o podjęcie wspólnych działań i wsparcie dla realizacji podobnych inicjatyw wzdłuż doliny Odry”.

Pełen zapis wystąpień konferencyjnych znajduje się na YT https://www.youtube.com/@odra_oder

Perspektywy dla Odry Urszula Zielińska – Sekretarz Stanu Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Przewodnicząca Międzyresortowego zespołu ds. Odry

Łączenie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego z ochroną przyrody i rozwojem lokalnym z perspektywy samorządu Dariusz Chmura – Burmistrz Gminy Wołów, Przewodniczący Konwentu Wójtów i Burmistrzów Gmin Subregionu Wrocławskiego

Przestrzeń rzekom, ludziom bezpieczeństwo. Projekt Domaszków Tarchalice – od pomysłu do realizacji Piotr Nieznański – lider projektu

Rozporządzenie ws. odbudowy zasobów przyrodniczych – wyzwania i szanse w kontekście renaturyzacji rzek – Przemysław Ogiński – Komisja Europejska Dyrekcja Generalna Środowisko – Dział Ochrona Przyrody

Znaczenie odsuwania wałów dla lasów i gospodarki leśnej w dolinie Odry Paweł Gołąb Nadleśniczy Nadleśnictwa Wołów

Cud nad Odrą – projekt Domaszków Tarchalice okiem przyrodnika – Krzysztof Konieczny Prezes Fundacji Przyrodniczej „pro Natura” , autor bloga Pan od przyrody

Dyskusja panelowa Jak wykorzystać potencjał projektu Domaszków-Tarchalice dla Odry? Moderacja Anita Dmitruczuk – dziennikarka ogólnopolska specjalizująca się m.in. w tematyce Odry. Uczestnicy: Dariusz Chmura, Burmistrz Wołowa, Paweł Jaworski Dyrektor Departamentu Adaptacji do Zmian Klimatu i Polityki Miejskiej, Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Piotr Nieznański lider projektu, Aleksandra Sieradzka-Stasiak, Instytut Rozwoju Terytorialnego, Vlastimil Karlík (CZ) Stowarzyszenie  Arnika.

Prezentowany premierowo uczestnikom konferencji film „Naturalna ochrona przeciwpowodziowa” prezentujący projekt odsunięcia wałów na Odrze w  Tarchalicach można zobaczyć  na nurcie Time for the Oder na YT  https://www.youtube.com/watch?v=bNJY_dNMGGI Film prezentuje m.in. unikatowe zdjęcia z drona z września 2024 w trakcie którego przedsięwzięcie wykazało swoją pełną skuteczność. W filmie występują: Piotr Nieznański – lider projektu, Dariusz Chmura – Burmistrz Wołowa i Paweł Gołąb – Nadleśniczy Nadleśnictwa Milicz.

Więcej informacji o projekcie znaleźć można w szczegółowej analizie studium przypadku: https://odra.pl/2024/06/domaszkow-tarchalice/

Konferencja została zorganizowana w partnerstwie: Gminy Wołów, Nadleśnictwa Wołów oraz Koalicji Czas na Odrę (reprezentowanej przez Fundację EkoRozwoju). Patronat honorowy konferencji udzieliło Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Konferencja została zorganizowana dzięki dofinansowaniu z dofinansowaniu Federalnego Ministerstwa Środowiska Niemiec (BMUV) w ramach programu EURENI (European Environment Initiative), współfinansowaniu przez Gminę oraz ze środkówp rzeznaczonych na realizację celu darowizny pochodziły od Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe

The post Razem przeciw powodziom appeared first on Koalicja CZAS NA ODRĘ.

Zakwit złotej algi, nasilony m.in. przez wysokie zasolenie i inne zanieczyszczenia wód, doprowadził do masowej śmierci ryb i bezkręgowców oraz ujawnił ograniczoną zdolność Odry do samooczyszczania. Odbudowa tej zdolności wymaga działań systemowych, obejmujących m.in. redukcję zanieczyszczeń, w tym zasolenia.

Znaczenie dopływów w funkcjonowaniu Odry

Dopływy Odry pełnią istotną rolę w kształtowaniu stanu ekologicznego rzeki głównej. Są one przestrzenią migracji organizmów wodnych, wpływają na retencję wody w zlewni i mogą pełnić funkcję obszarów buforowych w sytuacjach kryzysowych, takich jak epizody zanieczyszczeń czy deficytu tlenu.

W praktyce jednak wiele dopływów zostało silnie zdegradowanych poprzez budowle poprzeczne – jazy, progi i stopnie wodne – zlokalizowane często w niewielkiej odległości od ujścia do Odry. Obiekty te przerywają ciągłość ekologiczną rzek, uniemożliwiają migrację ryb i ograniczają wykorzystanie znacznych fragmentów zlewni. W efekcie pojedyncza przeszkoda może blokować dostęp do wielu kilometrów potencjalnie wartościowych siedlisk powyżej.

Wyniki analizy dopływów Odry

W odpowiedzi na te problemy przygotowano raport „Identyfikacja przeszkód dla migracji organizmów wodnych w dopływach Odry”, opracowany przez Macieja Humiczewskiego i Piotra Nieznańskiego na zlecenie Koalicji Czas na Odrę, zrzeszającej organizacje społeczne zaangażowane w ochronę Odry i jej zlewni.

Analiza objęła dopływy Odry na terenie województw dolnośląskiego i opolskiego. Przeanalizowano 25 cieków, na których zidentyfikowano 42 przeszkody poprzeczne. Szczególną uwagę poświęcono pierwszym przeszkodom licząc od ujścia, ponieważ to one w największym stopniu determinują dostępność całych odcinków rzek. Wykazano, że udrożnienie jedynie 21 takich obiektów umożliwiłoby przywrócenie ciągłości ekologicznej na ponad 170 kilometrach rzek.

W wielu przypadkach są to obiekty o ograniczonym znaczeniu użytkowym lub takie, których funkcje można zachować przy jednoczesnym zapewnieniu drożności ekologicznej. Analiza wskazuje również na liczne miejsca, w których możliwe jest przywracanie połączeń rzek ze starorzeczami i dolinami zalewowymi, co dodatkowo wzmacnia potencjał retencyjny zlewni.

Działania uzupełniające, a nie zastępcze

Raport wskazuje na możliwość wdrażania działań takich jak likwidacja nieużytkowanych budowli, przebudowa progów na bystrza lub rampy denne, budowa lub modernizacja przepławek oraz zmiany w zasadach gospodarowania wodą na istniejących obiektach. Są to rozwiązania możliwe do wdrożenia w stosunkowo krótkim czasie i zgodne z obowiązującymi dokumentami planistycznymi, w tym Planami Gospodarowania Wodami oraz Krajowym Programem Renaturyzacji Wód.

Jednocześnie autorzy podkreślają, że działania te nie zastępują konieczności usunięcia źródeł zanieczyszczeń Odry, w tym ograniczenia dopływu wód zasolonych, ani nie mogą być traktowane jako alternatywa dla działań prowadzonych w głównym nurcie rzeki. Redukcja presji przemysłowych, komunalnych i rolniczych oraz skuteczny monitoring jakości wód pozostają warunkiem niezbędnym dla trwałej poprawy stanu ekologicznego Odry.

Udrożnienie dopływów należy traktować jako działanie uzupełniające, wzmacniające odporność całego systemu rzecznego i zwiększające skuteczność innych działań naprawczych. Bez poprawy ciągłości ekologicznej w zlewni nawet kompleksowe interwencje w głównym nurcie Odry będą miały ograniczoną skuteczność.

The post Dopływy – na ratunek Odrze appeared first on Koalicja CZAS NA ODRĘ.

Podczas webinaru zaprezentowano ukończone właśnie studium wykonalności „Machbarkeitsstudie Blaues Band – Pilot Oder” („Błękitna Wstęga – Pilotaż Odra”) Krajowego Urzędu Środowiska Brandenburgii (LfU), https://wasserblick.bafg.de/servlet/is/220294/.  

Przedstawiona w ramach tego studium koncepcja projektu pilotażowego dla jednolitych części wód Odra 2 i 3 jako federalnej drogi wodnej opiera się na założeniu, iż nie jest konieczna renaturyzacja na długości całego cieku wodnego, a tylko na wybranych odcinkach, a efekty tych działań będą „promieniowały” i oddziaływały pozytywnie na sąsiednie fragmenty, dając efekt całościowy i umożliwiając realizację celów Ramowej Dyrektywy Wodnej.

Webinar był okazją do wymiany wiedzy, doświadczeń i pomysłów pomiędzy ekspertami, władzami i organizacjami pozarządowymi merytorycznie związanymi z tematyką renaturyzacji Odry, a także do omówienia bieżących wyników badań w tym obszarze. Poniżej prezentujemy prezentację z webinarium w języku niemieckim i polskim.

The post Błękitna wstęga Odry appeared first on Koalicja CZAS NA ODRĘ.

Przypadek ten jest zarówno przykładem dobrych, jak i złych praktyk w zakresie zaangażowania społeczeństwa i komunikacji z grupami interesu. Podczas gdy działania stowarzyszenia obywatelskiego znacząco przyczyniły się do podniesienia jakości tego projektu, to z komunikacji z działkowiczami należy raczej wyciągnąć wnioski pod kątem tego, czego należy unikać w negocjacjach z zainteresowanymi grupami społecznymi, i to z obu stron.

Jest to wieloletni i kompleksowy projekt, który nie został jeszcze w pełni ukończony. Jesteśmy jednak przekonani, że mimo to zasługuje na uwagę.

The post Ołumuniec wobec powodzi appeared first on Koalicja CZAS NA ODRĘ.

Przedstawiciele Koalicji Ratujmy Rzeki i Międzynarodowej Koalicji Czas na Odrę zaprezentowali we Wrocławiu Społeczny plan odnowy Odry wskazujący na niezbędne działania dla ochrony rzeki i społeczności nad nią żyjących.  Raport jest owocem dwuletnich naukowych badań zrealizowanych  dzięki środkom uzyskanym ze społecznej zbiórki. Plan jest odpowiedzią na katastrofalne zniszczenie ekosystemu Odry w 2022 roku, jednak jego zalecenia są też ważne wobec powodzi z 2024 roku.  Ważne aby skorzystać z potencjału jaki daje natura, a nie z nią walczyć – argumentują ekolodzy.

Po apogeum kryzysu kompetencyjnego na Odrze w 2022 roku nastąpił chaos informacyjny i próba rozmywania odpowiedzialności za skalę strat. Dlatego organizacje skupione w ramach Koalicji Czas na Odrę i Koalicji Ratujmy Rzeki postanowiły podjąć się zlecenia przeprowadzenia eksperckich, niezależnych badań stanu Odry po katastrofie.

Naukowy raport został zaprezentowany w Odracentrum – pływającym na rzece w środku Wrocławia ośrodku ekologicznym. Wodujemy nasz raport właśnie tu i w tym czasie, bo katastrofy są szansą na zmianę. To okazja by też szerzej spojrzeć na kryzysowe wyzwania, przed którymi stajemy – mówi profesor Roman Żurek z zespołu prowadzącego badania. Przedstawiciele naukowców przybili do Odracentrum łodzią, z której prowadzili przez dwa sezony badania. Dostarczony raport z badań, które prowadzili, ocenia nie tylko straty i ich przyczyny, ale co ważne wskazuje też na niezbędne działania, z których część można podjąć  w bliskiej perspektywie.

Przeprowadzone badania pozwoliły sformułować rekomendacje przyrodnicze, które służą odnowieniu ekosystemu Odry. Zdaniem badaczy dla zapewnienia efektywności proponowanych działań szczególnie niezbędne jest ograniczenie presji ze strony zanieczyszczeń, w tym w szczególności zasolonych wód kopalnianych i ścieków (przemysłowych, komunalnych, rolniczych). Wszelkie działania powinny polegać głównie na nieingerowaniu w naturalne procesy odbudowy ekosystemu np. w postaci rezygnacji z budowy kolejnych stopni wodnych, regulacji, umocnień brzegowych.

Działania dla odnowy Odry powinny być uzupełniane o aktywne formy wspierania ekosystemu opisane szczegółowo w treści raportu. Do najistotniejszych działań naprawczych należą:  przyspieszenie powrotu rodzimych gatunków małży, umożliwienie dwukierunkowej migracji ryb poprzez udrożnienie bądź likwidację istniejących barier migracyjnych na Odrze i dopływach, ze szczególnym uwzględnieniem odcinków ujściowych oraz przyspieszenie odbudowy populacji ryb poprzez czasowy zakaz połowów komercyjnych na Odrze oraz ograniczenie wędkarstwa poprzez zakaz odławiania ryb w wymiarach tarłowych.

Zdaniem autorów przedstawione w raporcie rekomendowane działania stanowić powinny część szerszego programu renaturyzacji koryta i doliny Odry. Szczególnie istotne jest: przywrócenie łączności rzeki z terenami zalewowymi i starorzeczami, zwiększenie możliwości okresowych zalewów oraz prowadzenie zrównoważonej gospodarki wodnej. Działania takie służyć będą nie tylko powstrzymaniu zagrożenia ze strony „złotej algi”, ale też ograniczą skutki suszy i powodzi.

Według raportu Komisji Europejskiej masowa śmierć ryb oraz innych organizmów na Odrze w 2022 roku była największą tego typu katastrofą przyrodniczą w historii zjednoczonej Europy. Bez względu na końcową ocenę skali katastrofy nie ma wątpliwości, że  w  pamiętnym 2022 roku zawiodło państwo. Dlatego właśnie teraz potrzebujemy pilnych ale też trwałych działań dla Odry, nie tylko w aspekcie zniszczenia jej ekosystemu, ale i powodzi – zauważa Radosław Gawlik z Koalicji Ratujmy Rzeki . Odra to nie choroba – to jedna z największych rzek w zjednoczonej Europie. Czas uzdrowić naszą rzekę – podsumowuje Krzysztof Smolnicki z Koalicji Czas na Odrę.

The post Raport o stanie Odry appeared first on Koalicja CZAS NA ODRĘ.